مصداق آيه يكى از سه نفر مشرك است كه اسراء و معراج پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله را تكذيب مىكرده او همان ابو جهل است . طبرسى از محمد بن كعب قرظى نقل مىكند كه گفت : اين آيه در مذمت ابو جهل نازل شده است و اين بدان خاطر بود كه وى گفت : به خدا قسم كه محمد ما را جز به مكارم اخلاق دستور نمىدهد ! و اين همان قول خداوند است كه مىفرمايد : « وَ أَعْطى قَلِيلًا وَ أَكْدى » ؛ يعنى مقدارى صداقت از خويش نشان داد و سپس ايمان نياورد . از سدّى نقل شده است كه گفت : اين آيه در مورد عاص بن وائل سهمى نازل شده است و اين بدان خاطر بوده است كه وى در بعضى از امور با رسول الله صلّى اللّه عليه و آله موافق بوده است . از مجاهد و ابن زيد روايت شده است كه اين آيه در مورد وليد بن مغيره نازل شده است . ( 1 ) از كلبى از سدّى از ابن عباس روايت شده است كه عثمان بن عفّان مالش را انفاق مىكرد و صدقه مىداد . پس برادر رضاعىاش ، عبد الله بن سعد بن ابى سرح به وى گفت : اين چه كارى است كه مىكنى ؟ نزديك است كه چيزى براى تو باقى نماند ! عثمان گفت : من گناهان زيادى دارم و با اين كار مىخواهم رضايت و بخشش الهى را جلب كنم . عبد الله به وى گفت : شتر ماده را به من بده و من تمام گناهان تو را بر عهده مىگيرم . پس عثمان شتر مادهء خود را به او داد و بر اين امر چند گواه گرفت و از انفاق و صدقه دست كشيد ! به همين مناسبت اين آيه نازل شد : « أَ فَرَأَيْتَ الَّذِي تَوَلَّى وَ أَعْطى قَلِيلًا » ؛ آيا كسى كه از تو اعراض كند ديده‌اى ؟ اندكى ببخشد و در انفاق بخل ورزد . تا آنجا كه مىفرمايد : « وَ أَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرى » « 1 » ، و به زودى ( حاصل ) كوشش خود را خواهد ديد . اين خبر بر اسلام عثمان دلالت مىكند ، چنان كه خبر سابق در تفسير قمى در مورد اسراء نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله بر اسلام حمزه دلالت مىكرد و همچنين خبر ابن اسحاق از امّ هانى ، دختر ابو طالب بر اسلامش دلالت مىكرد و در اينجا مىخواهيم كه نگاهى گذرا به چگونگى اسلام آوردن حمزه و عثمان داشته باشيم . ( 2 ) اسلام آوردن حمزه عموى پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله طبرسى در اعلام الورى خبر اسلام آوردن حمزه را قبل از خبر معراج نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله به بيت المقدس بيان كرده و به نقل از على بن ابراهيم بن هاشم با سندهايش گفته است : ابو جهل

--> ( 1 ) . مجمع البيان ، ج 9 ، ص 271 و قبل از او زمخشرى در كشّاف ، ج 4 ، ص 33 و بعد از او واحدى در اسباب النزول ، ص 335 - 336 اين مطلب را نقل كرده‌اند .